تارتار دندان چیست؟
تارتار دندان یک مشکل رایج است که می تواند باعث درد، ناراحتی و حتی از دست دادن دندان شود. در این مقاله، به علل، علائم، راه های پیشگیری و درمان این مشکل می پردازیم.
تارتار دندان چیست؟
تارتار دندان که به آن جرم یا پلاک کلسیفیه شده دندان نیز گفته می شود، یک رسوب سخت و زرد یا قهوه ای رنگ است که بر روی دندان ها، به خصوص در نزدیکی خط لثه، تشکیل می شود. این رسوب از بقایای غذا، باکتری و مواد معدنی موجود در بزاق دهان ایجاد می شود. اگر پلاک به طور منظم و کامل از روی دندان ها پاک نشود، به مرور زمان سفت شده و به تار تار تبدیل می شود.
علل تارتار دندان
تارتار عمدتاً ناشی از تجمع پلاک باکتریایی است. پلاک لایه ای نازک و چسبنده از باکتری هاست که به طور مداوم بر روی دندان ها تشکیل می شود. عواملی که می توانند در تشکیل آن نقش داشته باشند عبارتند از:
- عدم رعایت بهداشت دهان و دندان: مسواک زدن ناکافی و نادرست، و عدم استفاده منظم از نخ دندان، اصلی ترین عامل تجمع پلاک و در نهایت تشکیل تار تار است.
- رژیم غذایی نامناسب: مصرف زیاد قند و کربوهیدرات های ساده، به خصوص بین وعده های غذایی، باعث تغذیه باکتری های دهان و افزایش تولید اسید و پلاک می شود.
- خشکی دهان (Xerostomia): بزاق دهان نقش مهمی در پاکسازی ذرات غذا و خنثی کردن اسیدها دارد. کاهش تولید بزاق می تواند منجر به تجمع بیشتر پلاک شود.
- عوامل ژنتیکی: برخی افراد ممکن است به طور ژنتیکی مستعد تجمع بیشتر پلاک و جرم دندان باشند.
- سیگار کشیدن و مصرف تنباکو: این عادات به سلامت لثه ها آسیب رسانده و محیط دهان را برای تجمع پلاک مساعد می کنند.
- تغییرات هورمونی: به خصوص در دوران بارداری، یائسگی یا بلوغ، تغییرات هورمونی می تواند لثه ها را حساستر کرده و احتمال تجمع پلاک را افزایش دهد.
- نامرتبی دندان ها: در صورتی که دندان ها به هم فشرده یا نامرتب باشند، پاکسازی کامل آن ها با مسواک و نخ دندان دشوارتر شده و به تجمع پلاک و جرم کمک می کند.
پیشگیری از تشکیل تار تار بهترین راه برای حفظ سلامت دهان و دندان است. رعایت بهداشت دهان و دندان می تواند به طور چشمگیری در پیشگیری موثر باشد.
تارتار
علائم تار تار چیست؟
تشخیص تار تار دندان در مراحل اولیه ممکن است دشوار باشد، اما با پیشرفت آن، نشانه هایی مشاهده می شوند. مشخص ترین علامت، وجود لایه های سخت و متمایل به زرد یا قهوه ای بر روی سطح دندان ها، به خصوص در سطوح داخلی دندان های جلویی فک پایین و سطوح خارجی دندان های جلویی فک بالا، نزدیک خط لثه است.
بوی بد دهان (Halitosis) هم می تواند نشانه ای از آن باشد. تارتار دندان محل تجمع باکتری هاست که باعث تولید مواد بودار شده و منجر به بوی نامطبوع دهان می شود. بهتر است بدانید که التهاب لثه (Gingivitis) که معمولاً مقدمه بیماری های پریودنتال است، در اثر تجمع تار تار رخ می دهد. لثه های ملتهب در هنگام مسواک زدن یا نخ دندان کشیدن خونریزی می کنند.
لثه های سالم صورتی رنگ و سفت هستند، اما لثه های ملتهب به دلیل تجمع جرم، قرمز، متورم و گاهی نرم تر می شوند. در مراحل پیشرفته تر، تار تار دندان می تواند باعث تحلیل رفتن لثه و نمایان شدن ریشهی دندان شود. با عقب رفتن لثه و نمایان شدن ریشه، دندان ها به سرما، گرما و فشار حساس تر می شوند و این خود عامل دندان درد خواهد شد. حتی اگر جرم دندان به طور مداوم انباشته شده و باعث التهاب و تحلیل استخوان نگهدارنده دندان شود، دندان ها ممکن است لق شوند.
درمان تار تار دندان
همانطور که گفتیم این رسوب یا جرم دندان زمانی شکل می گیرد که پلاک های میکروبی بر سطح دندان باقی بمانند و به مرور در اثر تجمع مواد معدنی سخت شوند. این رسوبات زرد یا قهوه ای رنگ، نه تنها ظاهر دندان ها را تحت تأثیر قرار می دهند بلکه می توانند زمینه ساز بیماری های لثه و بوی بد دهان شوند.
برای درمان آن، مسواک زدن یا نخ دندان به تنهایی کافی نیست، زیرا تارتار به سطح دندان چسبیده و تنها با کمک دندان پزشک قابل حذف است. متخصص دندان با استفاده از ابزارهای اولتراسونیک یا روش دستی (Scaling و Root planing) سطح دندان را از جرم ها پاک کرده و سپس با پولیش، آن را صاف و براق می کند تا از تجمع مجدد باکتری ها جلوگیری شود.
در موارد خفیف، جرمگیری هر شش ماه یک بار می تواند ظاهر و سلامت دهان را حفظ کند، اما در شرایط پیشرفته تر ممکن است نیاز به درمان های عمیق مانند جرمگیری زیر لثه یا درمان التهاب لثه وجود داشته باشد. پس از پاکسازی ، رعایت روزانه بهداشت دهان اهمیت زیادی دارد؛ مسواک نرم با خمیر دندانی حاوی فلوراید، استفاده منظم از نخ یا واترجت، و مراجعه دوره ای به دندانپزشک بهترین روش برای جلوگیری از تشکیل مجدد جرم است.
نتیجه گیری
تارتار دندان مشکلی است که با رعایت بهداشت دهان و دندان، تغذیه مناسب و مراجعات منظم به دندانپزشک، قابل پیشگیری و کنترل است. نادیده گرفتن این مشکل می تواند منجر به پیامدهای جدی تری برای سلامت دهان و حتی سلامت عمومی بدن شود. بنابراین، اهمیت دادن به سلامت دندان و لثه، سرمایه گذاری بر روی سلامتی بلند مدت شماست.